Magnez: powszechny niedobór - śmiertelne konsekwencje

Według National Institutes of Health:

"Magnez jest niezbędny dla ponad 300 biochemicznych reakcji w organizmie. Pomaga zachować zarówno regularny rytm serca jak i prawidłową funkcję mięśni i nerwów oraz wspomaga układ odpornościowy.  Ten pierwiastek pomaga również w utrzymywaniu silnych kości i prawidłowego poziomu cukru i ciśnienia krwi oraz wpływa na metabolizm energii i syntezę białka. Obecnie, magnez cieszy się wzrostem zainteresowania ze względu na ogrywanie istotnej roli w zapobieganiu zaburzeniom, takim jak nadciśnienie, choroby układu sercowo-naczyniowego i cukrzyca"¹.

Pomimo, że specjaliści rekomendują spożywanie magnezu w dawce 420 mg dziennie, to niewielu z nas dostarcza go w odpowiednich ilościach². Choć jest niedrogim suplementem diety, to jego niedobór jest powszechny.

Czym jest magnez

Magnez, czwarty najobficiej występujący minerał w organizmie, jest niezbędny dla zachowania zdrowia. W około 50% występuje w kościach. Druga połowa znajduje się głównie wewnątrz komórek tkanek i narządów. Tylko 1% magnezu znaleźć możemy we krwi, przy czym aby utrzymać stałe jego stężenie organizm musi wykonać olbrzymią pracę³.

Magnez jest niezbędny dla ponad 300 biochemicznych reakcji w organizmie. Pomaga zachować zarówno regularny rytm serca jak i prawidłową funkcję mięśni i nerwów oraz wspomaga układ odpornościowy. Ten pierwiastek pomaga również w utrzymywaniu silnych kości i prawidłowego poziomu cukru i ciśnienia krwi oraz wpływa na metabolizm energii i syntezę białka. Obecnie, magnez cieszy się wzrostem zainteresowania ze względu na ogrywanie istotnej roli w zapobieganiu zaburzeniom, takim jak nadciśnienie, choroby układu sercowo-naczyniowego i cukrzyca⁴. Magnez pochodzący z diety absorbowany jest w jelicie cienkim, a wydalany jest przez nerki⁵.

Zespół metaboliczny i cukrzyca

Obecnie, alarmująco duża liczba osób cierpi na cukrzycę i zespół metaboliczny - zaburzenia związane z nieprawidłowym metabolizmem cukru we krwi, które wiąże się z istotnym wzrostem ryzyka chorób układu krążenia. Szacunkowo 7% populacji choruje na cukrzycę, a ponad 20% jest dotkniętych zespołem metabolicznym⁶. Badania wyraźnie sugerują, że magnez zapewnia istotną ochronę przed tymi zaburzeniami.

Zespół metaboliczny charakteryzuje się opornością na insulinę - zaburzenie w którym mięśnie, wątroba czy tkanka tłuszczowa nie reagują odpowiednio na sygnał podawany przez insulinę do doprowadzenia glukozy do komórek. W rezultacie, poziom glukozy i trójglicerydów we krwi wzrasta, a korzystne lipoproteiny o wysokiej gęstości (HDL) obniżają się i następuje zwiększenie ciśnienia krwi. Podczas pięcioletnich badań epidemiologicznych obejmujących ponad 1000 zdrowych osób, naukowcy wykazali, że większe spożycie magnezu wiązało się ze wzrostem wrażliwości na insulinę⁷.

Podczas kolejnej próby naukowcy prospektywnie zbadali związek pomiędzy spożyciem magnezu a rozwojem zespołu metabolicznego. Blisko 5000 Amerykanów w wieku 18-30 lat monitorowano przez okres 15 lat. Po uwzględnieniu ewentualnie zakłócających czynników, osoby z grupy o najwyższym kwartylu spożycia magnezu cieszyły się 31% obniżeniem ryzyka zespołu metabolicznego. Przyjmowanie dużych ilości tego pierwiastka wiązało się również z niższym poziomem glukozy w osoczu krwi oraz wyższym stężeniem lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL). Badacze doszli do wniosku, że większe spożycie magnezu może zapewnić ochronę przed epidemią zespołu metabolicznego⁸.

Zgodnie z wynikami przeglądu badań z Northwestern University, magnez może oddziaływać na poszczególne komponenty zespołu metabolicznego poprzez zwiększanie poziomu HDL, zmniejszenie stężenia triglicerydów, korzystny wpływ na homeostazę glukozy, a także działanie i wydzielanie insuliny⁹. Zwiększone spożycie magnezu wiąże się również z ochroną przed nadciśnieniem¹⁰.

Według raportu badaczy z University Harvard, bogata w magnez dieta zawierająca m.in. szpinak, migdały i pieczywo pełnoziarniste ma istotny wpływ na obniżenie ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 2. Podczas obserwacji 85000 kobiet i 42000 mężczyzn przez okres odpowiednio 18 i 12 lat, u 5400 uczestników próby rozwinęła się cukrzyca typu 2. Nawet wśród osób będących w grupie zwiększonego ryzyka z powodu takich czynników jak nadwaga, wiek, mała aktywność fizyczna, palenie tytoniu, wykazano że spożycie dużych ilości magnezu obniżyło zachorowalność na cukrzycę typu 2 nawet o 34%¹¹.

Niedobór magnezu wiąże się z przewlekłymi powikłaniami cukrzycowymi, takimi jak retinopatia (choroba oczu), nefropatia (choroba nerek), neuropatia (choroba nerwów) i owrzodzenie stopy. Dlatego aby uniknąć tych długofalowych objawów choroby, szczególnie diabetycy powinni zadbać o prawidłowy jego poziom¹².

Zdrowie sercowo-naczyniowe

Korzyści magnezu dla zdrowia układu krwionośnego są niezwykłe, biorąc pod uwagę właściwości chroniące przed zespołem metabolicznym i cukrzycą. Jego prozdrowotny wpływ nie ogranicza się jedynie do mięśnia sercowego, badania wykazały, że może oddziaływać na cały układ sercowo-naczyniowy.

Podczas programu Honolulu Heart zbadano związek pomiędzy spożyciem magnezu a częstotliwością zachorowań i zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca wśród japońskich mężczyzn mieszkających na Hawajach. Po uwzględnieniu czynników ryzyka choroby sercowo-naczyniowej wykazano, że niższy poziom spożycia magnezu zwiększył ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca o 50-80%¹³.

Co więcej, magnez wspomaga prawidłowy rytm serca. Badanie opublikowane w American Journal of Clinical Nutrition ujawniło, że jego niedobór prowadzi do wzrostu wskaźnika zaburzeń rytmu serca (ektopia nadkomorowa) wśród kobiet po menopauzie ¹⁴.

Suplementacja magnezu może ocalić życie pacjentów cierpiących na zastoinową niewydolność serca, zaburzenie w którym osłabiony mięsień sercowy nie jest w stanie pompować wystarczającej ilości krwi, aby zaspokoić potrzeby organizmu. Podczas kontrolowanego, podwójnie ślepego badania obejmującego 79 pacjentów, zbadano wpływ suplementacji magnezu lub placebo, wraz z optymalnymi lekami sercowo-naczyniowymi, przez okres jednego roku. Jedna z grup w trakcie pierwszego miesiąca badań przyjmowała 6000 mg orotanu magnezu (dostarczającego 390 mg elementarnego magnezu), a następnie dawkę 3000 mg (zawierającą 195 mg elementarnego magnezu) przez kolejne 11 miesięcy. Jedynie 52% osób z grupy placebo przeżyło w ciągu jednego roku, w porównaniu z 76% wśród uczestników stosujących suplementację. Co więcej, poprawie uległy objawy kliniczne w 39% przypadków osób przyjmujących magnez, a pogorszyły się u 56% pacjentów stosujących placebo. Wyniki te wskazują na istotną rolę suplementacji magnezu jako środka wspomagającego terapię, poprawiającego wskaźnik przeżycia oraz łagodzącego objawy niewydolności serca ¹⁵.

Podczas jednej z ostatnich prób poddano analizie zależność pomiędzy magnezem a zastoinową niewydolnością serca. Naukowcy ocenili poziomy magnezu i białka C-reaktywnego (CRP, markera stanu zapalnego) w surowicy pacjentów przyjętych do szpitala z powodu zastoinowej niewydolności serca. Wykazali u nich wyższy poziom bazowy CRP oraz niższe stężenie magnezu. Leczenie magnezem pozwoliło zwiększyć jego wewnątrzkomórkowe poziomy oraz zmniejszyć stan CRP, co doprowadziło naukowców do wniosku, że taka terapia może poprawić rokowania osób cierpiących na problemy z sercem¹⁶.

Jak wykazano, magnez reguluje stany zapalne, redukuje stres oksydacyjny oraz zmniejsza dysfunkcję śródbłonka - tym samym wpływając na czynniki, które leżą u podstaw chorób układu sercowo-naczyniowego. Ponadto, przyczynia się do zmniejszenia agregacji płytek krwi, co może zapobiec powstawaniu niebezpiecznych skrzepów¹⁷.

Utrzymanie optymalnego stężenia magnezu jest absolutnie niezbędne dla ochrony układu krążenia wraz z upływem czasu.

Funkcja pamięci

Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology  ujawnili nową właściwość magnezu - wpływ na utrzymanie prawidłowych funkcji pamięci osób w wieku średnim, a nawet starszych. Zespół badawczy odkrył, że reguluje on kluczowy receptor mózgu niezbędny w procesie uczenia się i zapamiętywania¹⁸.

Według autorów "badania wykazują, że utrzymanie odpowiedniego poziomu magnezu w płynie mózgowo-rdzeniowym jest niezbędne dla utrzymania plastyczności synaps. Jak się szacuje, większość dorosłych Amerykanów przyjmuje mniej magnezu niż średnio zalecane zapotrzebowanie, co skutkuje potencjalnym spadkiem funkcji pamięci"¹⁹

Plastyczność ma kluczowe znaczenie w odniesieniu do zdolności mózgu do uczenia się i zapamiętywania. Na jej utracenie wpływ ma zarówno proces starzenia się jak i choroby. Zwiększona plastyczność synaps w hipokampie (gdzie przechowywana jest pamięć krótkotrwała), może być przyczyną roztargnienia, które ​​wielu z nas doświadczenia wraz z upływem lat.

Szczególnym zainteresowaniem naukowców cieszy się wpływ magnezu na wzmacnianie funkcji synaps. Zwiększenie jego stężenia "prowadzi do największych wzrostów plastyczności opisanych w literaturze naukowej"²⁰. Odkrycia sugerują, że niedobór magnezu może osłabić pamięć i zdolności uczenia się, natomiast nadmiar a nawet zalecane dzienne dawki mogą poprawić funkcje poznawcze.

Magnez wspomaga zdrową pamięć również dzięki innym mechanizmom działania. Jest niezbędny dla prawidłowej aktywności wielu enzymów w komórkach mózgowych, które kontrolują funkcje komórkowe i pamięć, a także odgrywa istotną rolę w uwalnianiu neuroprzekaźników²¹. Naukowcy zauważyli również, że magnez pomaga przyspieszyć odzyskanie funkcji poznawczych, co potwierdziły badania doświadczalne z indukowanym uszkodzeniem mózgu²².

Utrzymanie optymalnego poziomu magnezu może zatem stanowić ważną strategią zapobiegania lub zrównoważenia spadku pamięci, które często towarzyszy procesowi starzenia się.

Bóle migrenowe

Magnez może pomóc złagodzić lub zapobiec jednemu z najbardziej bolesnych i wyniszczających zaburzeń - migrenowych bólów głowy. Liczne badania wyraźnie sugerują, że jego poziom wiąże się zarówno ze stopniem nasilenia jak i częstotliwością migren.

"50% osób cierpiących na migrenowe bóle głowy dotyka również problem niedoboru magnezu", mówi dr Altura, PhD, profesor fizjologii, farmakologii i medycyny na Medical Center SUNY Downstate w Brooklynie, w Nowym Jorku. Na niedobór tego cennego minerału  składa się wiele czynników. Według dr Altura "60% chorych na migrenę posiada genetyczne uwarunkowania, które nie pozwalają skutecznie metabolizować i transportować magnez".

Jak wykazano, dożylne podawanie magnezu wywołuje szybką i trwałą ulgę od ostrych bólów migrenowych²³. Dr. Altura wraz ze współpracownikami odkryli, że zjonizowany magnez spowodował znaczne zmniejszenie bólu u ponad 80% pacjentów w przeciągu 15 minut od zaaplikowania²⁴. Podczas innego badania, dr Altura zauważył, że dożylne podanie powoduje całkowitą eliminację objawów wywołanych przez migrenę, takich jak nudności i światłowstręt (nadwrażliwość na światło)²⁵. (Dożylne podanie magnezu powinno być przeprowadzone w gabinecie lekarskim lub szpitalu).

Magnez redukuje objawy migreny rozluźniając naczynia krwionośne mózgu oraz hamując zdolność wapnia do zwężania naczyń krwionośnych.

Profilaktyka jest zawsze lepsza od leczenia, zwłaszcza gdy chodzi o migrenowe bóle głowy. Jak się okazuje, doustna suplementacja magnezu redukuje zarówno częstotliwość jak i czas trwania migreny²⁶. Co więcej, wykazuje nawet skuteczność w zapobieganiu częstszym i gorzej przebiegającym migrenom menstruacyjnym, dotykającym kobiety w wieku rozrodczym²⁷. W związku z tym, że niższy poziom magnezu wiąże się z poważniejszymi objawami neurologicznymi podczas ataku migreny²⁸, osoby podatne szczególnie powinny spożywać duże ilości magnezu.

Zdrowe kości

Magnez jest jednym z minerałów, tworzących macierz kostną, który pomaga utrzymać je mocnymi i zdrowymi. W rzeczywistości, jest niezbędnym pierwiastkiem chroniącym przed osteoporozą, ubytkiem masy kostnej i redukcją gęstości kości, które zwiększa ryzyko i/lub częstotliwość złamań. Wraz z obniżeniem poziomu magnezu, kryształy kości stają się większe i bardziej kruche.

Podczas prowadzenia dwóch oddzielnych badań, których wyniki opublikowano w czasopiśmie American Journal of Clinical Nutrition, naukowcy stwierdzili, że niedobór magnezu obniża gęstość mineralną kości, co podnosi  ryzyko osteoporozy i złamań³⁰. "W obu badaniach, okazało się, że im wyższe spożycie magnezu, tym większy poziom gęstości mineralnej kości"- twierdzi Katherine L. Tucker, PhD, profesor epidemiologii żywieniowej z Friedman School of Nutrition Science i Policy Tufts University. Magnez jest niezbędny dla prawidłowego wykorzystania witaminy D i wapnia - istotnych dla zdrowych kości.

Po części, prozdrowotny wpływ magnezu na kości zdaje się wynikać ze zdolności spowalniania szybkości obrotu kostnego, który jest wskaźnikiem zastąpienia starej kości, nową. Zwiększony poziom resorpcji kości stanowi główną przyczynę utraty masy kostnej związanej z wiekiem, które często skutkuje osteopenią i osteoporozą.

Niedawne badania prowadzone na zwierzętach wykazały, że magnez jest tak istotny dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kości, że 50% obniżenie jego zawartości w diecie znacznie zakłóca metabolizm mineralny i kostny. Co ciekawe, pomimo, że poziom magnezu w surowicy krwi pozostał na stałym poziomie, to zaobserwowano znaczną redukcję zawartości mineralnej kości³¹.

Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism ujawniły, że suplementy diety z magnezem wpłynęły na spowolnienie obrotu kostnego wśród młodych mężczyzn.  Podając za naukowcami - "ponieważ obrót kostny stanowi istotny czynnik etiologiczny utraty masy kostnej, doustna suplementacja magnezu może stanowić rozwiązanie problemu m.in. związanej z wiekiem osteoporozy"³².

Podobne badania przeprowadzone przez naukowców z Yale University School of Medicine wykazały, że roczna suplementacja 300 mg magnezu wpłynęła na zwiększenie zawartości mineralnej kości wśród zdrowych nastolatek. Według prowadzącego testy Thomas O. Carpenter, MD, nagromadzenie znacznej masy kostnej w okresie dojrzewania może odgrywać istotną rolę w zapobieganiu osteoporozie w późniejszych latach życia. Dr Carpenter zauważył, że suplementacja prawdopodobnie zapewnia największe korzyści dla tych, którzy nie stosowali wcześnie diety z odpowiednią ilością magnezu³³.

Budowanie odpowiedniej masy kostnej u dzieci można także rozpocząć przed ich narodzeniem. Badania opublikowane w Osteoporosis International wykazały, że spożywanie magnezu przez matki bezpośrednio koreluje z zawartością mineralną kości u ich dzieci³⁴.

Biorąc pod uwagę wyniki, wszystkie te badania podkreślają istotną rolę magnezu w budowie i utrzymaniu mocnych kości na wszystkich etapach życia.

Magnez a inne poważne choroby

Artykuł opublikowany w czasopiśmie Journal of Intensive Care Medicine sugeruje, że niedobór magnezu może nasilać objawy wielu zagrażających życiu chorób. Autorzy zauważyli - "niedostateczny poziom powszechnie wykazuje się w przebiegu krytycznych chorób, wiążąc się z wyższą śmiertelnością i gorszymi wynikami leczenia na oddziale intensywnej opieki medycznej". Wyniki badań klinicznych potwierdzają ideę, mówiącą, że niedobór magnezu prawdopodobnie odgrywa ważną rolę przy ostrych zespołach wieńcowych, hipokaliemii (potencjalnie śmiertelnej chorobie, podczas której organizm nie jest w stanie utrzymać odpowiedniego poziomu potasu), tężyczce (spowodowanej wyjątkowo niskim poziomem wapnia) oraz ostrym niedokrwieniu mózgu (niewystarczającym przepływie krwi, w tym po udarze mózgu)³⁵. Optymalny poziom magnezu jak wykazano, chroni przed potencjalnie śmiertelnymi skutkami tych zaburzeń.

Pozostałe korzyści

Suplementacja magnezu potencjalnie wpływa również na:

Astma: Magnez może być szczególnie korzystny dla osób, które są narażone na astmę. Badania sugerują, że spożywanie niewielkich jego ilości wiąże się z większą częstotliwością zachorowań na tę chorobę³⁶. Jak wykazano, dożylne podanie magnezu łagodzi objawy ostrych ataków³⁷. Naukowcy uważają, że za ten efekt odpowiada wspomaganie rozszerzenia oskrzeli.

Nowotwór: Naukowcy ze School of Public Health at the University of Minnesota odkryli, że dieta bogata w magnez zmniejsza zachorowalność na nowotwór okrężnicy. Wyniki te, są potwierdzeniem wcześniejszych testów prowadzonych w Szkocji, które ujawniły, że kobiety spożywające największe ilości magnezu cieszyły się o 40% niższym ryzykiem rozwoju nowotworu³⁸.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD): Badania opublikowane w Magnesium Research wykazały, że wśród dzieci codziennie przyjmujących 200 mg dawkę magnezu przez okres sześciu miesięcy, obniżenie nadpobudliwości w porównaniu ze stanem klinicznym  przed suplementacją oraz z grupą kontrolną. Wszystkie poddane badaniu dzieci na początku próby wypełniły DSM-IV (z ang. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) - według kryteriów ADHD³⁹.

Wyższy poziom magnezu

Dr Altura twierdzi, że najlepszym sposobem, aby uzupełnić niedobór magnezu są źródła roślinne, zwłaszcza, że wiele produktów bogatych w magnez, takich jak orzechy, ciemno-zielone warzywa liściaste, rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste czy niektóre ryby są częścią ogólnie zdrowej diety. Uważa, że "każda ryba, która jest bogata w kwasy tłuszczowe omega-3 zawiera także duże ilości magnezu". Woda również może być źródłem magnezu, jednak jego ilość jest różna w zależności od jej rodzaju. W związku z tym, że tak wiele produktów pokarmowych jest przetwarzana, co obniża zawartość składników mineralnych i witamin, nie łatwo uzupełnić niedostatek magnezu w całości poprzez dietę (również i gotowanie usuwa magnez z żywności). Jego suplementacja może okazać się niezbędna. Choć zalecane dzienne spożycie magnezu wynosi 420 mg/dzień dla mężczyzn i 320 dla kobiet⁴⁰, wielu ekspertów uważa, że odpowiednią dawką dla osób dorosłych jest co najmniej 500 mg dziennie.

Niestety również niektóre leki mogą powodować niedobory magnezu, w tym leki moczopędne, antybiotyki i przeciwnowotworowe leki antineoplastyczne. Suplementacja magnezu może być szczególnie korzystna dla osób cierpiących m.in. na chorobę Leśniowskiego-Crohna, alkoholizm, enteropatię z nadwrażliwości na gluten i hiperglikemię⁴¹.

Bardzo duże dawki magnezu mogą powodować negatywne skutki, takie jak biegunka i skurcze żołądka. Osoby z niewydolnością nerek tracą zdolność do usuwania nadmiaru magnezu z krwi, dlatego podczas suplementacji powinny ściśle monitorować jego zawartość ze względu na ryzyko zatrucia. Objawy nadmiaru magnezu mogą obejmować nudności, biegunkę, utratę apetytu, osłabienie mięśni oraz bardzo niskie ciśnienie krwi⁴².

Podsumowanie

Magnez jest absolutnie niezbędny dla zachowania optymalnego zdrowia wraz z przybywaniem lat. Badania ujawniają, że minerał ten odgrywa wiele kluczowych ról w utrzymaniu zdrowych kości, serca i poprawnie funkcjonującego układu nerwowego. Magnez może pomagać przy migrenie, astmie czy nowotworach. Niestety, wiele starzejących się osób uważa, że trudno jest pozyskać wystarczającą jego ilość poprzez samą dietę. Na szczęście, suplementy stanowią wygodne i niedrogie rozwiązanie tego problemu.

Materiał wykorzystany za zgodą Life Extension. Wszelkie prawa zastrzeżone.