Nowatorskie wsparcie w leczeniu przewlekłej niewydolności serca, arytmii i blokady tętnic wieńcowych

Przegrywamy walkę z główną przyczyną przedwczesnej śmierci, której można zapobiegać: chorobami serca.

W 2005 roku co ósmy akt zgonu wystawiony w USA (292 214 zgonów) zawierał wzmiankę o niewydolności serca.[1]

Termin „kardiotoniczny” odnosi się do dowolnego związku, który wspomaga prawidłową pracę serca nawet w nieidealnych warunkach. Naukowcy zidentyfikowali dwa ekstrakty roślinne o działaniu kardiotonicznym.[2-4]

Ekstrakty z liści i kwiatów głogu oraz ekstrakty z indyjskiego krzewu zwanego arjuna od dawna stosowane są przez medycynę tradycyjną w leczeniu chorób serca i układu krążenia.[4-9]

Według badań naukowych, ekstrakty te wykazują dwojakie działanie: działają zapobiegawczo, a także w pewnym sensie cofają wskaźniki postępu istniejącej choroby sercowo-naczyniowej.[2,10-13]

Głóg: Nowe dane dotyczące skuteczności

Głóg (Crataegus) to małe, kwitnące drzewa z rodziny róż, blisko spokrewnione też z jabłoniami i gruszami.[3,4] Przez wieki medycyna tradycyjna wykorzystywała owoce, liście i korę głogu dla wsparcia zdrowia serca.[5-9]

Ekstrakty z głogu są powszechnie stosowane w Europie w leczeniu łagodnej niewydolności serca. Stosowane są samodzielnie lub jako uzupełnienie terapii standardowymi lekami. W Niemczech ekstrakty z głogu uznawane są za narkotyki. Ekstrakty z głogu nazywane są kardiotonicznymi ze względu na ich zdolność do zwiększania napięcia mięśniowego serca.[2]

Ekstrakty z głogu zawierają dziesiątki cząsteczek biologicznie aktywnych, w tym flawonoidy i polifenole. Najdokładniej przebadanymi (badania z udziałem ludzi) polifenolami głogu są oligomeryczne procyjanidyny. Typowa dawka głogu dostarcza od 30 do około 340 mg procyjanidyn dziennie.[5,7,14]

Badanie z 2012 roku zidentyfikowało działanie głogu, które umożliwia tłumienie ryzyka wystąpienia potencjalnie śmiertelnych skrzepów w tętnicach.[12] Głóg wykazuje ponadto działanie przeciwzapalne w naczyniach krwionośnych[14] i poprawia zdrowie komórek śródbłonka wyściełającego tętnice.[15] To właśnie w śródbłonku pierwotnie gromadzi się utleniony LDL, a to sprzyja miażdżycy i zawałowi serca.

Ekstrakty z głogu przeciwdziałają w szczególności wielu podstawowym reakcjom biologicznym, które predysponują starzejące się osoby do zawału serca. Głóg ma dodatkowe właściwości, które wzmacniają i tonizują mięsień sercowy[2] i właśnie dlatego może on stanowić uzupełnienie terapii w przypadku zastoinowej niewydolności serca.

Arjuna: Szerokie spektrum ochrony serca

Drzewo arjuna pochodzi z Indii, gdzie jego kora od stuleci stosowana jest w medycynie ajurwedyjskiej, głównie jako środek kardiotoniczny.[4] Podobnie jak głóg, tak też ekstrakty z arjuny zawierają szeroką gamę aktywnych biomolekuł, zwłaszcza polifenoli i flawonoidów.[4,13]

Przeciwzapalne działanie ekstraktów z arjuny pomaga zwalczać nadmierną odpowiedź immunologiczną prowadzącą do gromadzenia się blaszki miażdżycowej i niedrożności naczyń krwionośnych.[16-18] Ekstrakty z arjuny pomagają także przywrócić prawidłowy profil lipidowy. Nieprawidłowo wysokie poziomy cholesterolu i trójglicerydów przyczyniają się do powstawania blaszki miażdżycowej.[16, 19]

Ekstrakty z arjuny wspomagają ponadto napięcie mięśnia sercowego, poprawiając jego „kurczliwość” i zwiększając ilość krwi, którą serce może pompować w każdej sekundzie bez zmęczenia.[13, 20, 21]

Podobnie jak głóg, arjuna również uważana jest za kardiotonik, który wspomaga prawidłową pracę serca nawet w nieidealnych warunkach.

Choroba wieńcowa

Choroba niedokrwienna serca spowodowana jest zwężeniem głównych tętnic dostarczających krew do samego mięśnia sercowego. Z biegiem czasu tętnice te ulegają uszkodzeniom powodowanym przez utleniacze, chroniczne stany zapalne oraz nadmierną ilość odkładających się na ich ściankach lipidów. Procesy te powodują zmniejszenie średnicy tętnic i tym samym zmniejszenie ilość krwi, która może przepływać do pracującego mięśnia sercowego.

Ograniczony przepływ krwi upośledza zdolność jej pompowania przez komórki mięśnia sercowego. Zamknięcie tętnicy wieńcowej jest bolesne i powoduje objaw zwany „dławicą piersiową” lub bólem w klatce piersiowej, brzuchu i/lub lewym ramieniu. Wiele osób, zwłaszcza kobiet z niedokrwieniem serca, nie odczuwa jednak żadnych wyraźnych objawów tego schorzenia.

Gdy niewielki skrzep krwi zablokuje postrzępioną i zwężoną tętnicę wieńcową, to często dochodzi do pełnoobjawowego zawału serca z całkowitą utratą dopływu krwi do serca. Jeśli uszkodzony obszar jest wystarczająco duży, ofiara umiera lub staje się kaleką.

Jeśli obszar uszkodzony przez zamknięcie tętnicy wieńcowej jest wystarczająco mały lub jeśli przywrócony zostanie wystarczający przepływ krwi z sąsiadujących obszarów mięśnia sercowego, ofiara przeżyje. Po takim uszkodzeniu powstaje jednak tkanka bliznowata.

Jeśli odnowi się przepływ natlenionej krwi, co jest niezbędne do przeżycia, rezultatem będzie nowy wzrost uszkodzeń prooksydacyjnych w już osłabionych mięśniach. Uszkodzenie niedokrwienno-reperfuzyjne może skomplikować powrót do zdrowia i wywołać zaburzenia rytmu serca mogące także spowodować zgon u osób, które w momencie zdarzenia miały już osłabione serce.

Ekstrakty z głogu bogate w oligomeryczne procyjanidyny (OPC) wywierają wiele bezpośrednich działań na serce zarówno przed, w trakcie, a także po zdarzeniu niedokrwiennym. Te korzystne działania, nawet w trudnych warunkach laboratoryjnych, zwiększają przeżywalność.

Głóg usuwa reaktywne formy tlenu (ROS), wzmacniając jednocześnie naturalną obronę antyoksydacyjną komórek mięśnia sercowego.[22,23] Badania z udziałem zwierząt wykazują, że ekstrakty z głogu zwiększają przepływ krwi wieńcowej nawet o 70%.[24]

W przypadku wystąpienia niedokrwienia ekstrakty z głogu zapobiegają uszkodzeniom niedokrwienno-reperfuzyjnym komórek mięśnia sercowego zarówno poprzez działanie przeciwutleniające, jak i zmianę sposobu ekspresji genów ochronnych w odpowiedzi na zagrożenie.[23, 25-28] Zwierzęce serca z niedokrwieniem poddane wstępnemu leczeniu głogiem wykazywały lepsze funkcje i zmniejszenie obszarów obumierania tkanek, co aż pięciokrotnie zmniejszało śmiertelność.[26]

Pomimo pewnych teoretycznych interakcji z lekami stosowanymi w przypadku schorzeń układu sercowo-naczyniowego, nie odnotowano żadnej interakcji u tysięcy pacjentów, którzy stosowali ekstrakty z głogu w celu poprawy zdrowia serca.[5,6,8,31,32]

Arjuna i głóg działają synergicznie 

Ekstrakty z arjuny mogą wzmacniać i uzupełniać właściwości głogu w zapobieganiu chorobie wieńcowej. Wykazano, że w dawkach stosowanych w starożytnej medycynie indyjskiej, ekstrakty te mają także umiarkowane działanie obniżające poziom lipidów.[33] W badaniach z udziałem zwierząt, arjuna obniżyła poziom cholesterolu całkowitego i LDL, a także trójglicerydów. Podniesieniu uległ natomiast poziom ochronnego HDL. Ponadto arjuna ogranicza wielkość i liczbę zmian miażdżycowych w aorcie.[19, 34, 35]

U osób, którym podawano 500 mg sproszkowanej kory drzewa arjuna dziennie zaobserwowano spadek całkowitego poziomu cholesterolu o 9,7%.[36] Ta sama dawka ekstraktu z kory, podawana co 8 godzin, poprawiła funkcję śródbłonka, czyli zdolność najważniejszych tętnic do rozszerzania się i zwiększania przepływu krwi, o 9,3% u palaczy, którzy zazwyczaj mają gorszą funkcję śródbłonka.[37]

Objawy niewydolności serca są bardzo zróżnicowane, i mogą obejmować zatrzymanie płynów, obrzęk kończyn, trudności w oddychaniu i - co ważne - zmniejszenie tolerancji wysiłku.

U pacjentów ze stabilną dławicą piersiową (ból w klatce piersiowej wywołany aktywnością przy braku długotrwałego bólu w spoczynku), arjuna wykazuje wyjątkową skuteczność w łagodzeniu epizodów dławicy piersiowej, zarówno samodzielnie, jak i w skojarzeniu ze standardowymi lekami przeciwdławicowymi, takimi jak monoazotan izosorbidu. U pacjentów przyjmujących dawki od 200 do 500 mg arjuny na dobę zaobserwowano zmniejszenie częstości dławicy o 50% lub więcej.[10,38-40]

Badania wykazały ponadto wydłużenie czasu wykonywania ćwiczeń fizycznych przed wystąpieniem nieprawidłowości w echokardiogramie podczas testu na bieżni. Badaniu temu poddane zostały osoby suplementujące ekstrakty z arjuny jako uzupełnienie przyjmowanych już klasycznych leków kardiologicznych.[38, 39] Jedno z ważniejszych badań wykazało, że zarówno arjuna, jak i lek izosorbid znacząco zmniejszały ataki dusznicy bolesnej. Jednak, tylko u pacjentów suplementujących arjunę zaobserwowano znaczną poprawę zdolności pompowania krwi przez serce.[10]

Podobnie jak głóg, również ekstrakty z arjuny charakteryzują się silnymi właściwościami kardioprotekcyjnymi, które mogą chronić komórki mięśnia sercowego podczas niedokrwienia lub uszkodzenia niedokrwienno-reperfuzyjnego.[18]

Liczne badania dotyczące działania arjuny na organizm człowieka nie wykazały żadnych poważnych skutków ubocznych ani interakcji lekowych.[38, 39]