Cynk - powrót do podstaw: jak niedrogi cynk pomaga zwalczyć śmiertelną w konsekwencjach immunosenescencję

Cynk jest niezbędny dla organizmu dla ponad 2000 czynników transkrypcji związanych z ekspresją genów różnych białek¹. Krótko mówiąc, oznacza to, że tysiące podstawowych funkcji biologicznych jest zależne od cynku.

W środowisku medycznym termin niedoboru cynku funkcjonuje od ponad 50 lat, jednak wpływ tego istotnego minerału na zdrowie jest szeroko ignorowany przez  światowe organizacje zdrowia. Rozległe badania naukowe wykazały, że niedostateczny poziom cynku w diecie, który niesie ze sobą poważne ryzyko powikłań, jest bardzo powszechny².

Niedobór cynku jest problemem powszechnie występujących wśród osób starszych ³. Ponieważ reguluje on wiele funkcji biologicznych, jego niedostateczny poziom może wpływać na różne aspekty zdrowotne⁴. W rezultacie, następuje obniżenie odporności,  "otwierając tym samym drzwi" dla licznych chorób. Niedobór cynku przyczynia się do powstania miażdżycy tętnic, nowotworu, choroby układu nerwowego, chorób autoimmunologicznych i innych przewlekłych schorzeń związanych z wiekiem⁵.

Szczególne zainteresowanie naukowców skupia fakt, że niedostateczny poziom cynku może powodować osłabienie funkcji układu odpornościowego, zjawisko znane jako immunosenescencja. Dla osób dojrzałych oznacza to zwiększenie ryzyka wystąpienia szeregu poważnych chorób, od infekcji po nowotwory⁶.

Na szczęście, stosowanie odpowiedniej suplementacji zapewnia prozdrowotne korzyści chroniące przed wieloma chorobami, które pojawiają się wraz z upływem czasu. Badania wykazały, że suplementacja cynku wśród osób w podeszłym wieku może przywrócić prawidłowe funkcjonowanie komórek NK, które atakują komórki nowotworowe oraz te zakażone wirusem, a także wzmocnić mechanizmy przeciwdziałające starzeniu się układu immunologicznego⁷.

Jak wykazano, odpowiedni poziom cynku zmniejsza ryzyko infekcji, jak również redukuje markery oksydacji i zapalenia⁸.

Nawet w przypadku właściwego poziomu cynku, suplementacja może oferować dodatkową ochronę przed nowotworem. W przypadku zwierząt z prawidłowym stężeniem cynku, liczba eksperymentalnie wywołanych guzów była o 28% niższa, gdy poddano je suplementacji niewielkiej dawki cynku⁹.

Nie ma powodu, dla którego ten łatwo dostępny i niedrogi minerał nie powinien być istotnym składnikiem programu zdrowotnego chroniącego przed niebezpieczeństwem immunosenescencji.

Immunosenescencja: stopniowy zanik systemu immunologicznego

Niedobór cynku jest problemem powszechnie występującym wśród osób starszych. Podobnie jak w przypadku wielu innych istotnych składników odżywczych, jego poziom zmniejsza się wraz z wiekiem¹⁰. Ale to tylko część problemu.

Kolejną istotną przyczyną jest fakt, że na co dzień nie dostarczamy do organizmu tego istotnego minerału w odpowiednich ilościach. Minimalna zalecana dzienna dawka (RDA) to zaledwie 15 mg. Natomiast 35% do 45% osób w wieku powyżej 60 lat nie przyjmuje nawet połowy tej ilości¹¹.

Naukowcy uważają, że niedobór cynku odgrywa bezpośrednią rolę w procesie starzenia układu odpornościowego, znanego jako immunosenescencja¹².

Definiuje się ją jako stan w którym następuje spadek komórek układu odpornościowego, które zwykle identyfikują i usuwają nieprawidłowe komórki (takie jak bakterie, komórki zakażone wirusem i komórki nowotworowe)¹³. To czyni osoby starsze coraz bardziej podatnymi na infekcje i nowotwory, a także zmniejsza skuteczność szczepionek¹⁴.

Immunosenescencja zwiększa również częstotliwość i nasilenie przebiegu chorób autoimmunologicznych (takich jak reumatoidalne zapalenie stawów i toczeń rumieniowaty), w których to układ odpornościowy atakuje i niszczy zdrowe tkanki¹⁵. Ponadto prowadzi do utraty kontroli regulacyjnej, co nasila problem stanów zapalnych w organizmie, prowadząc do miażdżycy tętnic, osteoporozy, a następnie podniesienia ryzyka nowotworu¹⁶.

Zwalcz immunosenescencję z cynkiem

Immunosenescencja to bardzo złożony proces, który wciąż jest badany przez naukowców. Jednak to, co wiemy na tę chwilę, to fakt, że system odpornościowy osób starszych jest wynikiem ciągłego procesu przebudowy¹⁷. Co oznacza, że zwalczanie tego aspektu starzenia staje się możliwe, a cynk okazuje się być w tym niezbędnym składnikiem. Korelacje między immunosenescencją a niedoborem cynku są na tyle uderzające, że naukowcy uważają, że nie mogą być przypadkowe¹⁸.

Niedobór cynku zmniejsza aktywność grasicy, co uniemożliwia wytwarzanie niezbędnych komórek T (z ang. "killer"). Powoduje to zmianę równowagi na korzyść "komórek supresorowych", które zmniejszają odpowiedz odpornościową¹⁹.

Niski poziom cynku zwiększa również występowanie autoimmunizacji i nadmiernego stanu zapalnego²⁰. Nawet poziom cynku będący na granicy odpowiedniego, może wpływać ujemnie na funkcje odpornościowe i obniżyć odpowiedź na szczepienia²¹. Mimo, że niewłaściwe stężenie tego minerału nie jest jedyną przyczyną immunosenescencji, to wydaje się, że jest jednym z głównych czynników.

Oznacza to, że przywrócenie poziomu cynku do odpowiedniego stanu, pozwoli zahamować proces immunosenescencji oraz ochronić organizm przed nowotworem, infekcjami, autoimmunizacją i przewlekłym stanem zapalnym²².

Jak wykazano, suplementacja cynku wśród osób w wieku podeszłym wiąże się z następującymi korzyściami zdrowotnymi:

• Przywrócenie prawidłowego funkcjonowania komórek NK, które usuwają komórki nowotworowe oraz te zakażone wirusem²³.
• Zwiększenie odpowiedzi białych krwinek wśród osób starszych, co wspomaga mechanizm przeciwdziałający starzeniu się układu odpornościowego²⁴.
• Zwiększenie odpowiedzi immunologicznej na szczepionki, które stają się coraz bardziej istotne w odniesieniu do ochrony osób starszych przed niebezpiecznymi infekcjami²⁵.
• Poprawa odporności komórkowej i zwiększenie przeżywalności wśród starszych myszy²⁶.

Suplementacja cynku jest tak powszechnie uznawana za niezbędną dla wspierania zdrowego układu odpornościowego, że obecnie figuruje w międzynarodowych programach zdrowotnych ukierunkowanych na zmniejszenie śmiertelności w wyniku chorób, takich jak ciężka biegunka, malaria i gruźlica²⁷.

Co musisz wiedzieć: chroń zdrowie immunologiczne z cynkiem 

• Immunosenescencja, starzenie się układu immunologicznego, jest głównym czynnikiem poważnych infekcji i nowotworów obserwowanych wśród osób starszych.
• Głównym czynnikiem przyczyniającym się do immunosenescencji jest spadek poziomu cynku - problem, który z wiekiem dotyka wiele osób.
• Niedobór cynku ściśle wiąże się z ryzykiem infekcji i nowotworów, a także często jest obserwowany wśród osób otyłych i chorych na cukrzycę.
• Jak wykazano suplementacja cynku wzmacnia układ immunologiczny, zmniejszając ryzyko infekcji, nowotworów, cukrzycy i otyłości.
• Z tych powodów, cynk zasługuje na godne miejsce w reżimie suplementacyjnym.

Cynk zwalcza infekcje

Infekcje, zwłaszcza układu oddechowego, stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia osób powyżej 60. roku życia. Suplementacja cynku może pomóc obniżyć ryzyko wystąpienia tego problemu.

Jedno z badań wykazało, że dzienna 45 mg dawka cynku zmniejsza częstotliwość występowania wszystkich infekcji, w tym tych dotyczących dróg oddechowych, wśród osób w podeszłym wieku²⁸. Po 6,5 latach badań ujawniono, że w bardzo wysokiej dawce (80 mg/dobę), wpłynął na  zmniejszenie ogólnej liczby zgonów o 27%. (Uwaga: cynk nie powinien być spożywany w dawkach wyższych niż 90 - 100 mg/dzień. W innym wypadku może mieć negatywny wpływ na odporność i drogi moczowe²⁹.)

Jak wykazano, szczególnie skuteczny wpływ cynku obserwuje się przy zapaleniu płuc i grypie.

Zapalenie płuc jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów w USA wśród seniorów³⁰. Ze względu na immunosenescencję, osłabiona ochrona przed infekcją, powszechnie występuje wśród osób będących w tej grupie wiekowej. Należy jednak pamiętać, że immunosenescencja może być bezpośrednim wynikiem niedoboru cynku. Pomaga to wyjaśnić, dlaczego osoby cierpiące na niski jego poziom są jeszcze bardziej podatne na zapalenie płuc, przechodzą cięższe infekcje, zazwyczaj potrzebują więcej antybiotyków przez dłuższy okres czasu i są w grupie zwiększonego ryzyka zgonu z powodu zapalenia płuc³¹ .

Na szczęście, badania potwierdzają, że przywrócenie cynku do prawidłowego poziomu pomaga zwalczać zapalenie płuc, zmniejszając ryzyko jego wystąpienia aż o 41%, redukując potrzebę zażywania antybiotyków niemal o połowę oraz skracając czas trwania choroby³². Podczas dwuletniego badania obejmującego mieszkańców domu opieki, codzienna suplementacja 20 mg cynku i 100 mikrogramów selenu zmniejszyła średnią liczbę infekcji dróg oddechowych w porównaniu do pacjentów przyjmujących placebo³³.

Kolejna, większa próba  wykazała, że te same dawki cynku i selenu wpłynęły na zwiększenie produkcji przeciwciał wśród osób starszych po szczepieniu przeciwko zapaleniu płuc³⁴.

Przyjmowanie cynku okazało się również korzystne w odniesieniu do ochrony przed grypą, kolejną infekcją, która może być szczególnie niebezpieczne dla seniorów. Zakażenie wirusem grypy w tkance płucnej powoduje szybkie zniszczenie komórek przez stan zapalny i apoptozę³⁵. Cynk posiada zdolność bezpośredniego zwalczania tych negatywnych skutków grypy.

Badania laboratoryjne wykazały, że suplementacja cynku zahamowała reakcję zapalną, wyłączając autodestrukcyjny cykl apoptozy oraz zmniejszając uwalnianie nowych wirusów³⁶.

Badania przeprowadzone wśród ludzi potwierdziły te wyniki. Co najważniejsze z punktu widzenia profilaktyki, suplementacja cynku znacznie poprawia reakcję na szczepionki przeciw grypie wśród osób starszych³⁷. Wzrost przeciwciał przeciw grypie nastąpił u 87% badanych z grupy poddanej leczeniu i jedynie u 41% z grupy kontrolnej. Co więcej, w odpowiedzi na szczepionkę, u osób przyjmujących suplement nastąpiła 10-krotnie większa proliferacja białych krwinek w porównaniu do grupy kontrolnej³⁸.

Dodatkowe korzyści cynku

Jak wykazano, cynk wspomaga leczenie wielu różnych chorób. Dzisiaj możemy z pewnością powiedzieć, że odgrywa ważną rolę przy chorobie sercowo-naczyniowej (gdzie poprawia profil lipidowy)³⁹,  zaburzeniach neurologicznych i poznawczych (gdzie może poprawić sprawność umysłową i zmniejszyć ryzyko wystąpienia depresji)⁴⁰ oraz w zapobieganiu związanego z wiekiem zwyrodnienia plamki żółtej, główną przyczyną ślepoty u osób w podeszłym wieku⁴¹.

Wspomaganie przeciwnowotworowego systemu nadzoru organizmu

Bez względu na to czy zdajesz sobie z tego sprawę, każdy z nas codziennie przeżywa dziesiątki przednowotworowych zmian komórkowych. Powodem, dlaczego nie rozwijają się w naszych organizmach guzy jest agresywny przeciwnowotworowy nadzór układu odpornościowego organizmu, wykonywany szczególnie przez komórki NK (ang. Natural Killer – naturalni zabójcy), które znajdują i niszczą nieprawidłowe komórki⁴².

Obecność cynku jest absolutnie niezbędna dla poprawnego funkcjonowania tego przeciwnowotworowego systemu nadzoru. Dlatego, gdy jego poziom maleje, obserwuje się wzrost zachorowalności na nowotwór, zlokalizowany zwłaszcza w jamie ustnej, przełyku i żołądku⁴³. Tkanki przewodu pokarmowego są szczególnie wrażliwe, ponieważ są bardziej narażone na zewnętrze toksyny, które połykamy.

Przywrócenie odpowiedniego poziomu cynku w organizmie zapobiega utracie funkcji komórek NK, reguluje stan zapalny, który promuje nowotwór oraz zmniejsza zdolność do wzrostu nowych naczyń krwionośnych⁴⁴. W rezultacie, jak potwierdziły badania prowadzone na zwierzętach z niedoborem cynku, suplementacja wiąże się z obniżoną częstotliwością i/lub progresją nowotworu obejmującego język, przełyk, żołądek, jelito grube⁴⁵.

Cynk zapewnia dodatkową ochronę przed nowotworem dzięki niedostarczaniu do guza glukozy, której potrzebuje do wzrostu i rozprzestrzeniania się. Komórki nowotworowe wchłaniają glukozę na bardzo wysokim poziomie w porównaniu do tkanek niezłośliwych. Spowodowane jest to przypuszczalnie faktem, że szybko rosnący nowotwór ma wyjątkowo wysokie wymagania energetyczne⁴⁶. Suplementacja cynku, wydaje się zmniejszać absorpcję glukozy w komórkach nowotworowych, co tym samym redukuje dostępność energetyczną konieczną do replikacji i progresji⁴⁷.

Przyjmowanie cynku jest również istotne w odniesienia do leczenia nowotworów zlokalizowanych poza układem trawiennym. Ryzyko wystąpienia chłoniaka nieziarniczego, powszechnego nowotworu krwi, jest 42% niższe u osób z wyższym jego poziomem⁴⁸. Wśród pacjentów chorujących na nowotwór głowy i szyi, blisko 65% przypadków cierpiało również na niedobór cynku ⁴⁹.

Nowotwór prostaty jest również wrażliwy na ten cenny minerał. Zwykle prostata zawiera dziesięciokrotną ilość cynku, jaka znajduje się w innych tkankach miękkich, jednak jego akumulacja w tkance gruczołu krokowego zmniejsza się krótko po powstaniu nowotworu⁵⁰. Suplementacja przywraca właściwy poziom i zmniejsza stężenie czynnika wzrostu guza (IGF-1)⁵¹. Wspomaga także naturalne antyoksydacyjne enzymy w prostacie, które są osłabione w wyniku znacznego stresu oksydacyjnego wywołanego przez rosnące nowotwory⁵².

Nawet jeśli stężenie cynku jest wystarczające, suplementacja może zapewnić dodatkową ochronę przed nowotworem. W przypadku zwierząt o prawidłowym poziomie cynku, liczba eksperymentalnie wywołanych guzów była o 28% niższa, gdy poddano je suplementacji niewielkiej dawki cynku⁵³.

Dietetyczne źródła cynku ⁵⁴

Produkt spożywczy	Ilość cynku (Mg) na porcję
Ostrygi	74,0
Pieczeń wołowa	7,0
Homar	3,4
Polędwica wieprzowa	2,9
Gotowana fasolka	2,9
Kurczak	2,4
Jogurt	1,7
Orzechy nerkowca	1,6

• Minimalne zalecane dzienne spożycie (RDA) cynku wynosi 15 mg. Jednak optymalna dawka dla seniorów może być pięciokrotnie wyższa, dochodząc nawet do 80 mg na dobę⁵⁵.
• Pomimo, że pozyskanie cynku ze źródeł roślinnych jest wykonalne, to organizm nie może go wykorzystać, ponieważ cząsteczki znajdujące się w pieczywie, zbożu, roślinach strączkowych mogą wiązać cynk i zapobiec jego absorpcji przez organizm⁵⁶.

Cukrzyca i otyłość

Naukowo potwierdzona rola cynku w profilaktyce cukrzycy i jej konsekwencji jest tak znaczna, że minerał ten stał się powszechnie akceptowany jako bardzo cenny suplement dla osób będących w grupie ryzyka, bądź już chorujących diabetyków.

Ponadto, cynk odgrywa rolę w syntezie, przechowywaniu i uwalnianiu insuliny. Jego niedobór związany jest z opornością na insulinę, nieprawidłową tolerancją glukozy i otyłością. Podczas badania z udziałem otyłych osób poddanych suplementacji 30 mg cynku przez jeden miesiąc, naukowcy zaobserwowali znaczne obniżenie wagi, wskaźnika masy ciała (BMI) oraz triglicerydów⁵⁷.

Testy pokazują, że suplementacja cynku obniża poziom glukozy, mierzonej zarówno po posiłku, jak i na czczo oraz redukuje długoterminowy pomiar stężenia glukozy we krwi zwanej hemoglobiną A1c ⁵⁸ . Przyjmowanie cynku poprawia wrażliwość na insulinę i obniża jej poziom, wpływając tym samym na główny czynnik stanu przed-cukrzycowego (nieprawidłowy poziom cukru na czczo)⁵⁹.

Wyższy poziom cynku we krwi wiąże się z następującymi korzyściami:

- 10 do 15% zmniejszenie ryzyka wystąpienia cukrzycy.
- 34 do 43% niższe ryzyko wystąpienia nietolerancji glukozy.
- 12 do 13% redukcja otyłości brzusznej.
- 23 do 43% redukcja ryzyka choroby wieńcowej⁶⁰.

Podczas innego badania zaobserwowano, że zarówno waga jak i wskaźnik masy ciała uległy obniżeniu po suplementacji 20 mg cynku⁶¹. Jest to szczególnie istotne w odniesieniu do związku pomiędzy otyłością, wysokim poziomem insuliny a nowotworem. Suplementacja cynku poprawia również prędkość przewodnictwa nerwowego, czyli miarę uszkodzenia nerwów przez cukrzycę⁶².

Cynk i miedź: równowaga

Badania wykazały, że przyjmowanie większych dawek cynku daje znakomite efekty⁶³. Jednakże, długotrwała suplementacja powyżej 50 mg tego minerału może kolidować z biodostępnością miedzi, powodując jej niedobór⁶⁴. Duże ilości cynku indukują w jelitach syntezę białka wiążącego miedź, zwanego metalotioneiną⁶⁵, która wychwytuje miedź w komórkach jelit i zapobiega jej wchłanianiu. Niedobór miedzi może prowadzić do objawów klinicznych, takich jak anemia, niski poziom neutrofili (rodzaj krwinek białych), a także zmian w obrębie kości, podnosząc ryzyko złamań⁶⁶. Co więcej, może prowadzić do zwiększenia poziomu całkowitego cholesterolu, cholesterolu LDL i zmniejszenia cholesterolu HDL, tolerancji glukozy oraz wpływać na zmianę rytmu serca⁶⁷. Osoby przewlekle suplementujące ponad 50 mg cynku powinny rozważyć przyjmowanie 2 mg/dzień miedzi. Krótkotrwałe stosowanie dużych dawek cynku nie powinno wpływać na dystrybucję miedzi w organizmie⁶⁸.

Podsumowanie

Immunosenescencja, starzenie się układu immunologicznego, jest głównym czynnikiem zwiększonej zachorowalności na infekcje i nowotwory - problemy, które powszechnie dotykają osoby starsze. Chociaż uznawano ją za część naturalnego efektu procesu starzenia się, obecnie naukowcy uważają, że może być spowodowana przez niedobór cynku.

Oznacza to, że sama suplementacja cynku może spowolnić lub odwrócić proces immunosenescencji. Badania wyraźnie potwierdziły, że minerał ten zmniejsza ryzyko poważnych infekcji, takich jak zapalenie płuc i grypa. Testy laboratoryjne również wykazywały jego niezwykłe działanie przeciwnowotworowe. Nawet przy problemie otyłości czy cukrzycy wykazano korzystny efekty terapii cynkiem,  wpływającej na poprawę wyników poziomu glukozy we krwi, redukcję masy ciała, a także obniżenie powikłań cukrzycowych, takich jak uszkodzenie nerwów i nerek.

Jeśli jeszcze nie stosujesz suplementacji cynku, to powinieneś rozważyć tę opcję aby zminimalizować wpływ imunosenecjencji na twój organizm.

Materiał wykorzystany za zgodą Life Extension. Wszelkie prawa zastrzeżone.