Tokotrienole - mało znane właściwości

Suplementy witaminy E zawierające jedynie tokoferole, nie zapewniają maksymalnych korzyści. Pomimo, że tokoferole są bardzo istotne dla zdrowia to brakuje im wielu synergicznych korzyści oferowanych przez swoich kuzynów - tokotrienole.

Niewiele osób zdaje sobie sprawę z faktu, że witamina E to grupa ośmiu różnych związków.  Komercyjne suplementy skupiają się jedynie na 4 z nich - tokoferolach, pomijając bardzo istotne dla zdrowia tokotrienole.

Naukowcy wykazali, że tokotrienole posiadają cenne, terapeutyczne właściwości oraz zdolności zapobiegania powstaniu chorób pojawiających się wraz z wiekiem, których same tokoferole mogą nie zapewnić.

Podczas badań naukowych zaobserwowano, że wśród chorujących na nowotwór trzustki myszy, którym podawano tokotrienole, występowała większa przeżywalność wynosząca 70%, w porównaniu do wyniku zaledwie 10% w grupie kontrolnej![1] Guz trzustki jest szczególnie szybko postępującą i śmiertelną postacią nowotworu, dlatego wyniki tych badań dają nadzieję na nowe sposoby leczenia.

Co więcej, tokotrienole wspomagają redukcję istotnych czynników ryzyka niektórych, groźnych i przewlekłych chorób. Dla przykładu, wyniki badań wykazały, że ułatwiają odbudowę naczyń tętniczych po udarze, zmniejszają poziom homocysteiny, poprawiają wrażliwość na insulinę, chronią istotne obwody mózgu, a także zapobiegają utracie masy kostnej.[2] W przeciwieństwie do tokoferoli, posiadają również silne, obniżające poziom lipidów, przeciwnowotworowe i neuroprotekcyjne właściwości.[3]

Ostatnie badania nad tymi niedocenianymi formami witaminy E, dostarczają nowych sposobów walki z czynnikami ryzyka powstawania wielu chorób.

Tokotrienole i nowotwór

Wiele lat badań nad witaminą E przyniosło sprzeczne wyniki odnośnie jej wpływu na nowotwór. Obecnie uważa się, że ta niezgodność spowodowana była prawdopodobnie przez powszechne stosowanie podczas testów samego alfa-tokoferolu.[4] Teraz wiemy, że ma on niską aktywność przeciwnowotworową, w przeciwieństwie do tokotrienoli, posiadających silne właściwości zapobiegające jego powstaniu.[5]

Podczas niedawno prowadzonych badań, których wyniki wprawiły w osłupienie naukowców, zaobserwowano, że po suplementacji tokotrienolu nastąpiło znaczne wydłużenie długości życia myszy z nowotworem trzustki [6], który u ludzi uznaje się za jeden z najbardziej agresywnych i śmiertelnych rodzajów nowotworów, a przeżywalność chorych liczy się jedynie w miesiącach.[7] Badania przeprowadzone w 2013 roku wykazały, że po 16 tygodniach leczenia tylko 10% myszy, którym podawano placebo pozostało przy życiu, podczas gdy w grupie leczonej gemcytabiną, standardowym lekiem stosowanym w chemioterapii, przeżywalność sięgała 30%. Natomiast wśród gryzoni, które poddano terapii tokotrienolem osiągnięto zaskakujący wynik 70%. Leczenie skojarzone obejmujące gemcytabinę i tokotrienol odpowiadało za 90%przeżywalność.[8]

Tokotrienole są nadzwyczajną substancją odżywczą, która ma wieloaspektowe działanie, wpływając praktycznie na każde stadium rozwoju nowotworu.[9] Podobnie jak tokoferole, posiadają właściwości antyoksydacyjne, z którymi - jak się wydaje - znaczna część przeciwnowotworowej aktywności nie ma jednak związku.[10]

Tokotrienole wpływają na kilka czynników, wykorzystywanych przez nowotwór do rozwoju oraz wzrostu.

Jak wykazano, hamują one powstawanie nowych naczyń krwionośnych, niezbędnych do szybkiego rozwoju guza oraz zatrzymują wzrost i proliferację komórek nowotworowych.[13] Tokotrienole uwrażliwiają również komórki nowotworowe na wpływ standardowej chemioterapii. Co zaskakujące, wydają się zwalczać również  macierzyste komórki nowotworu, które są wysoce odporne na działanie leków i przyczyniają się do nawrotów.[14] Osłabiają także wpływ kancerogenów chemicznych, co potwierdzono podczas badań prowadzonych na zwierzętach.[15]

Co więcej, tokotrienole powodują apoptozę - zaprogramowaną śmierć komórek nowotworowych, co może powstrzymać guz od utworzenia "punktu zaczepienia" w organizmie. Apoptoza jest również niezbędnym czynnikiem zmniejszającym istniejące nowotwory, co może tłumaczyć rosnące wykorzystywanie tokotrienoli (samodzielnie lub z konwencjonalnymi chemioterapeutykami) w leczeniu pacjentów.[16]

Tokotrienole wykorzystują jeszcze jeden nietypowy mechanizm zwalczający nowotwór. Wydają się blokować enzym zwany reduktazą HMG-CoA, którego komórki guza potrzebują do inwazji i tworzenia przerzutów (leki statynowe są nacelowane na hamowanie tego właśnie enzymu [17]). Jak wykazano, połączenie tokotrienoli i atorwastatyny (Lipitor ®) znacznie zwiększa hamowanie wzrostu komórek nowotworowych.[18]

Tokotrienole w leczeniu udaru mózgu i chorób sercowo-naczyniowych

Tokotrienole uzupełniają korzystne działania tokoferoli o takie właściwości zdrowotne jak:

1. Poprawa profilu lipidowego

Tokotrienole pomagają obniżyć poziom cholesterolu w osoczu poprzez blokowanie reduktazy HMG-CoA. Enzym ten bierze udział w produkcji cholesterolu i dlatego jego hamowanie jest skuteczną metodą zmniejszającą poziom cholesterolu we krwi. W rzeczywistości, powszechne leki statynowe, stosowane w celu redukcji stężenia lipidów, działają w podobny sposób, jednak blokują reduktazę HMG-CoA za pomocą innego mechanizmu.[19]

Badania prowadzone na ludziach wykazały, że suplementy zawierające tokotrienol mogą obniżyć poziom lipidów w surowicy o 23%, cholesterolu całkowitego o 30%, a LDL (złego cholesterolu) o 42%. Nie we wszystkich testach udało się osiągnąć tak spektakularną redukcję stężenia LDL i cholesterolu.[20] Próby prowadzone na zwierzętach ujawniły natomiast znaczne obniżenie lipidów. Co więcej, zaobserwowano dodatkową korzyść jaką jest ograniczenie utleniania lipidów - procesu, który jest prekursorem uszkodzeń tętnic, prowadzącym do ataku serca czy udaru.[21]

Tokotrienole pomagają również obniżyć poziom niebezpiecznych form apolipoprotein - białkowych części lipoprotein, które mogą zwiększyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.[22] Alfa tokoferol nie wpływa na poziom lipidów w surowicy.[23]

2. Redukcja poziomu homocysteiny

Tokotrienole zmniejszają również poziom homocysteiny we krwi, która jest istotnym czynnikiem ryzyka choroby sercowo-naczyniowej.

Podczas badań prowadzonych na szczurach, naukowcy zaobserwowali, że bogata w tokotrienole suplementacja - podawana w celu zmniejszenia poziomu homocysteiny w osoczu - okazała się być skuteczniejsza od kwasu foliowego.[24]

Jak wykazano podczas testów prowadzonych na królikach, zastosowanie suplementacji po uprzedniej diecie bogatej w tłuszcze, znacznie zmniejszyło szereg markerów zapalnych oraz uszkodzeń mięśnia sercowego.[25]

3. Ochrona przed niedokrwieniem

Tokotrienole pomocne są również w przypadku zablokowania naczyń - niedokrwienia, które na ogół wiąże się z rozwojem ataku serca czy udaru mózgu.[26] Potwierdziły to badania przeprowadzone na królikach, w których suplementacja nie tylko obniżyła poziom lipidów, ale także chroniła przed uszkodzeniami wywołanymi przez niedokrwienie mięśnia sercowego, zainicjowanego w laboratorium. Odpowiadały za to zwłaszcza alfa- i gamma-tokotrienole, które znacznie ograniczyły obszar uszkodzeń serca.[27]

4. Ochrona przed uszkodzeniem mózgu wywołanym przez udar

Ostry udar niedokrwienny (zmniejszenie przepływu krwi do obszaru mózgu) stanowi wiodącą przyczynę zgonów i niepełnosprawności na całym świecie.[28] Jak potwierdziły badania przeprowadzone na zwierzętach, doustnie przyjmowany tokotrienol zapobiega i minimalizuje szkody powstałe w wyniku udaru mózgu.[29] Ochronne właściwości tokotrienolu wynikają z kilku niezależnych mechanizmów:

• Spowolnienie konwersji kwasu arachidonowego (dominujący kwas tłuszczowy w mózgu) w cząsteczki prozapalne, wskutek czego następuje redukcja stanu zapalnego, powstałego po ostrym udarze.[30]
• Zmniejszenie skutków działania specyficznych, utleniających cząsteczek powodujących uszkodzenia w tkance mózgowej.[31]
• Pomoc w szybkim przywróceniu przepływu krwi do obszarów dotkniętych przez udar.[32]

5. Złagodzenie objawów zespołu metabolicznego

Obiecujące, przedkliniczne badania ujawniły, że tokotrienole mogą odwrócić wiele zmian widocznych przy zespole metabolicznym, wpływając m.in. na poprawę profilu lipidowego, zmniejszenie zmian miażdżycowych, obniżenie poziomu glukozy i markerów glikacji we krwi, normalizacja ciśnienia krwi i hamowanie nowych złogów tłuszczu.[33] Na poziomie funkcjonalnym, wspomagają pracę mięśnia sercowego, poprawiają tolerancję glukozy oraz insuliny a także zmniejszają infiltrację komórek zapalnych do serca.[34]

Tokotrienole i cukrzyca

Cukrzyca za pomocą różnych mechanizmów wpływa na przyspieszenie procesu starzenia się. W rzeczywistości, aż 80% diabetyków umiera w wyniku choroby miażdżycowej, takiej jak zawał serca czy udar mózgu.[35] Na szczęście, liczne badania przeprowadzone na zwierzętach potwierdzają terapeutyczną rolę tokotrienoli w leczeniu pacjentów cierpiących na cukrzycę.

Jak udowodniły testy prowadzone na zwierzętach chorujących na cukrzycę, tokotrienole poprawiają zarówno poziom cukru we krwi jak i funkcjonowanie nerek.[36] Efekt ten przypisuje się właściwościom obniżania stężenia cukru i lipidów, jak również zdolnościom modulowania specyficznych czynników wzrostu, które zapobiegają osadzaniu się białka fibrylarnego w tkankach nerek.[37]

Kolejne badania potwierdziły zdolność tokotrienoli do poprawy wrażliwości na insulinę oraz utylizację cukru w całym organizmie, w sposób podobny do działania niektórych, kosztownych leków przepisywanych na cukrzycę (poprzez aktywację sensorów metabolicznych znanych jako receptory aktywowane przez proliferatory peroksysomów - PPAR).[38] Dieta bogata w tokotrienole pomogła zredukować proces glikacji, nawet u zdrowych szczurów.[39]

Ponieważ cukrzyca atakuje również nerwy, może doprowadzić w końcu do neuropatii, potencjalnie bolesnej choroby, której leczenie jest bardzo trudne. Podczas badań na szczurach z cukrzycą i neuropatią zaobserwowano, że suplementacja bogata w tokotrienole znacznie zmniejszyła ból i zmiany biochemiczne widoczne przy neuropatii.[40]

Tokotrienole i choroby wątroby

Oprócz narastającej liczbie danych potwierdzających, że tokotrienole są skuteczne w zwalczaniu nowotworu wątroby,[41] istnieją przekonujące dowody na ich efektywność w leczeniu bezalkoholowej choroby wątroby (NAFLD). W przypadku tego schorzenia, osadzający się w wątrobie tłuszcz może doprowadzić do zapalenia, niewydolności, a nawet powstania guza.[42]

W randomizowanej próbie klinicznej, 87 osobom z wysokim poziomem cholesterolu i cierpiącym na NAFLD podawano mieszankę tokotrienoli (200 mg dwa razy dziennie) lub placebo.[43]Po roku, u pacjentów przyjmujących suplementację zaobserwowano znacznie większe tempo normalizacji tkanki wątroby w badaniu USG, w przeciwieństwie do badanych z grupy kontrolnej. Również szybkość remisji była znacznie wyższa u leczonych osób. Co więcej, stan chorych z NAFLD nie uległ pogorszeniu, czego nie można powiedzieć w przypadku 2 badanych przyjmujących placebo. Jest to pierwsza w historii próba kliniczna, która dowodzi, że tokotrienole chronią wątrobę pacjentów z NAFLD.[44]

Kolejne testy wykazały, że doustnie przyjmowane tokotrienole opóźniły rozwój schyłkowej choroby wątroby u 50% pacjentów po przeszczepie narządu, w porównaniu z zaledwie 20% w grupie leczonej alfa-tokoferolem.[45] Badania ujawniły także dobrą przyswajalność doustnie przyjmowanych tokotrienoli u ludzi, co przeczy wcześniejszym doniesieniom o ich niskiej biodostępności.

Poznaj rodzinę witaminy E
Witamina E po raz pierwszy została odkryta w 1938 roku. Nadano jej wówczas nazwę "czynnika płodności".[46] Z biegiem lat, zrozumiano, że jest ona przeciwutleniaczem korzystnie wpływającym na wiele różnych układów w organizmie.

Witamina E dzieli się na grupę tokotrienoli oraz tokoferoli, które są najlepiej znanymi jej formami.[47]

Od czasu jej odkrycia, to na tokoferolach skupiono największą uwagę. Zaliczamy do nich bardzo istotne składniki odżywcze zwane alfa-, beta-, gamma i delta-tokoferole.[48]

Stanowiące  drugą grupę w rodzinie witaminy E tokotrienole, do niedawna przyciągały niewiele uwagi naukowców. Nawet obecnie, w literaturze na temat witaminy E poświęca się mniej niż 1% miejsca tokotrienolom. Rodzinne podobieństwo jest bliskie: tokotrienole występują w tych samych czterech konfiguracjach (alfa, beta, gamma, delta), a różnią się od swoich kuzynów - tokoferoli, tylko kilkoma wiązaniami chemicznymi.[49] Jednak te niewielkie różnice przekładają się na odmienne działanie.

Zarówno tokotrienole jak i tokoferole są antyoksydantami, jednak działanie przeciwutleniające tych pierwszych jest kilka razy silniejsze.[50] Poza tym, tokotrienole modyfikują ekspresję genów, hamują działanie różnych enzymów oraz wykonują pewne funkcję, których nie potrafią tokoferole.

Tokotrienole, poza silnym, przeciwnowotworowymi i przeciwcukrzycowymi działaniem, posiadają właściwości chroniące serce, kości, wątrobę czy układ neurologiczny, które opierają się na ich unikalnym funkcjonowaniu w organizmie.

Tokotrienole i neuroprotekcja

Za progresje zaburzeń poznawczych odpowiadają: oksydacja, zapalenie i toksyczność, które są następstwem naturalnej aktywności komórek mózgowych. Zrozumiałe zatem staje się tak wielkie zainteresowanie witaminą E, a w szczególności jej przeciwutleniającym potencjale, oraz zdolnościom tokotrienoli do regulowania wielu genów i cząsteczek sygnałowych.

Pacjenci cierpiący na Alzheimera oraz ci z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi są bardziej narażeni na niski poziom witaminy E we krwi.[51] Natomiast wśród osób starszych, u których stężenie tokotrienoli jest wysokie, ryzyko  wystąpienia choroby Alzheimera jest mniejsze aż o 64%.[52] Są one bowiem niezwykle skuteczne w ochronie istotnych obwodów w mózgu.

Badania na zwierzętach potwierdziły niezwykłe właściwości neuroprotekcyjne tokotrienoli. Jak wykazały testy, bogata w tokotrienole dieta nie tylko chroniła mózgi szczurów przed śmiercią komórkową wywołaną przez wolne rodniki, ale także zmniejszyła uszkodzenia DNA komórek mózgowych i poprawiła wydajność zwierząt, mierzoną według różnych testów poznawczych, takich jak pływanie czy pokonywanie labiryntów.[53]

Alfa-tokotrienol jest formą witaminy E o najsilniejszych, naturalnych neuroprotekcyjnych właściwościach.[54] Jest tak potężny, że już stężenie mierzone w nanomolach i attomolach hamuje śmierć komórek mózgowych, spowodowaną długotrwałą stymulacją neuroprzekaźnika glutaminianu.[55] Doustnie przyjmowana suplementacja u ludzi podnosi w osoczu stężenie tokotrienoli do 3 mikromoli.[56]

W warunkach laboratoryjnych już niewielka koncentracja tokotrienoli, podawana przed neurotoksynami doprowadziła do znacznej redukcji uszkodzeń komórek mózgowych oraz przywrócenia prawidłowego wzrostu i żywotności.[57] Co najistotniejsze, leczenie tokotrienolami kultur komórkowych mózgu poddanych działaniu stresu oksydacyjnego przywróciło neuryty, będące małymi elementami komórki, które pozwalają na prawidłową komunikację międzykomórkową.[58]

Tokotrienole a zdrowe kości

Tokotrienole uznaje się za główne czynniki zwiększające gęstość kości i oraz inhibitory utraty masy kostnej.

Głównymi ofiarami osteoporozy są kobiety będące po menopauzie, jakkolwiek starsi mężczyźni również cierpią na pewien stopień utraty masy kostnej.[61] Coraz powszechniejszą tego przyczyną jest długoterminowe leczenie przeciwzapalnymi kortykosteroidami. Co więcej, według badań, stopniowa utrata masy kostnej może być wywołana również przez podwyższony w wyniku palenia papierosów czy stresu - poziom kortyzolu.[62]

Tokotrienole mogą zapobiec, a nawet odwrócić utratę masy kostnej oraz przyspieszyć gojenie złamań, co potwierdziło wiele badań naukowych prowadzonych na zwierzętach chorujących na osteoporozę (powstałą z różnych przyczyn, wliczając w to menopauzę czy leczenie sterydowe).[63] Mechanizmy te są nad wyraz dobrze poznane.

Tokotrienole posiadają silne właściwości antyoksydacyjne, redukujące - wywołane przez utlenianie - stany zapalne, które przyczyniają się do utraty masy kostnej.[64] Regulują również geny związane z tworzeniem nowych kości, tłumiąc jednocześnie ścieżki zapalne, które powodują ich niszczenie (tokoferole nie posiadają takich właściwości).[65]

Jak wspomniano wcześniej, tokotrienole hamują enzym reduktazy HMG-CoA, który ma związek z produkcją cholesterolu.[66] Reduktaza HMG-CoA  wiąże się z osteoporozą, bardziej sprzyjając komórkom resorbujących kości niż tym, które je tworzą. Hamowanie reduktazy pozwala zapobiec nadmiernej resorpcji kości (niszczeniu) i wspomóc tworzenie się nowych.[67]

Odkąd wiadomo, że leki statynowe również są silnymi inhibitorami reduktazy HMG-CoA, połączenie ich z tokotrienolami okazało się być szczególnie korzystne dla zdrowia kości. Badania na zwierzętach wykazały, że ta kombinacja pozwala na zmniejszenie dawki statyn - co tym samym ogranicza potencjalne skutki uboczne.[68]

Tokotrienole opóźniają starzenie się mózgu
Od dawna, fundamentalne badania laboratoryjne oraz te prowadzone na zwierzętach, potwierdzają rolę tokotrienoli w ochronie komórek i tkanek mózgowych przed niszczącym procesem starzenia się.[69] Dzięki silnym właściwościom antyoksydacyjnym, a także zdolnościom zmieniania kierunku działania cząsteczek wywołujących stany zapalne, przypisuje się im działanie neuroprotekcyjne.[70]

Po raz pierwszy, te przedkliniczne badania zostały potwierdzone w próbach przeprowadzonych na ludziach, skupiając się na pewnej postaci starzenia się mózgu, znanej jako leukoarajoza (rozlane zmiany w istocie białej mózgu).[71]^.  ​​W jej przebiegu, uszkodzenia śródbłonka drobnych naczyń krwionośnych powodują słaby przepływ krwi w niewielkich obszarach, co prowadzi do stanu znanego jako naczyniopochodne zaburzenia poznawcze (VCI).[72] Postępujące VCI może doprowadzić do powstania m.in. udaru, zaburzeń poznawczych czy ruchowych.[73]

Podczas badania opublikowanego w kwietniu 2014 roku, naukowcy losowo podzielili ochotników z czynnikami ryzyka choroby sercowo-naczyniowej i potwierdzonymi zmianami w istocie białej mózgu na dwie grupy. W pierwszej, pacjenci otrzymywali placebo, a w drugiej 200 mg dawkę różnych tokotrienoli, dwa razy dziennie.[74]Próba trwała dwa lata.

Po zakończeniu testów, wśród osób przyjmujących placebo, zgodnie z oczekiwaniami, średnia objętość zmian w białej istocie mózgu wzrosła. U stosujących suplementację - pozostała bez zmian, a różnice między grupami były istotne statystycznie.[75] Nie zaobserwowano żadnych skutków ubocznych, wliczając w to nawet zmiany  w składzie chemicznym krwi.

Jest to pierwsze tego typu badanie w historii. Nie dlatego, że potwierdzono neuroprotekcyjny wpływ suplementacji tokotrienolu u ludzi, ale z powodu wykazania, że prosta terapia żywieniowa może spowolnić rozwój zmian w istocie białej mózgu, co - jak wielu neurologów podejrzewa - leży u podstaw tragicznej i postępującej utraty funkcji poznawczych u wielu starzejących się osób

Podsumowanie

Tokotrienole są silnymi regulatorami genów oraz modulatorami wielu istotnych enzymów, wspomagają również tłumienie stanów zapalnych, glikacji oraz innych procesów, które przyczyniają się do powstania chorób związanych z wiekiem.

Coraz częściej uznaje się ich potencjalną rolę w zapobieganiu powstania nowotworu, chorób serca, udaru, cukrzycy, chorób wątroby, chorób neurodegeneracyjnych, a nawet osteoporozy.

Materiał wykorzystany za zgodą Life Extension. Wszelkie prawa zastrzeżone.